Historia roweru

Inne

saab sport

Początków roweru możemy szukać już w starożytności. W Egipcie znajdziemy rzeźby, przedstawiające pojazdy, które uznaje się za protoplastów pierwszych rowerów. Były to pierwsze „maszyny do biegania”, bo tak je właśnie nazywano. Wynikało to ze sposobu napędu.

 

rowery

Aby móc jechać, jeździec musiał odpychać się nogami od ziemi i wyglądało to tak, jakby biegł. Takie pojazdy pojawiły się ponownie pod koniec XVIII wieku we Francji, a ich „wynalazcą” był Francuz de Sivrac. Ówczesny „rower” raczej nie był wygodny, ani też funkcjonalny, bo „kierownica” była nieruchoma, czyli aby skręcić trzeba było zejść z roweru i ustawić go w odpowiednim kierunku. Wehikuł ten nie nadawał się do zjazdów, gdyż jedynymi hamulcami były buty jeźdźca.

Rower Columbia Ordinary - 1886 r. Rower Columbia Ordinary - 1886 r. Rower Columbia Ordinary - 1886 r.

Chyba najistotniejszą modyfikację dla dalszego rozwoju roweru wprowadził Karl von Drais w 1816 roku (inne źródła podają, że był to rok 1817.). Po raz pierwszy zastosował on w „maszynie do biegania” ruchomą kierownicę, która pozwalała na zmianę kierunku jazdy bez potrzeby schodzenia z wehikułu. Oryginalny egzemplarz tej drezyny – od jego nazwiska draisine – zachował się w muzeum w Karlsruhe. Ówczesne drezyny były bardzo ciężkie, w związku z czym nie pozwalały na zbyt szybkie przemieszczanie się. Pojazdy te rozwijały prędkość trochę większą od prędkości dobrego piechura.

Rower The Express - 1892 r. Rower The Express - 1892 r. Rower The Express - 1892 r.

Pierwszy mechanizm napędowy roweru wymyślił w 1839 Kirkpatrick MacMillan. Mechanizm ten skonstruowany był z dwóch pionowych prętów, przymocowanych wahliwie do kierownicy, połączonych przymocowanymi przegubowo prętami, z korbami osadzonymi na piaście tylnego koła. Poprzez naprzemienne ruchy nogami do przodu i do tyłu, pojazd był wprawiany w ruch. Wynalazca, w 1842 roku, przejechał swoim pojazdem 229 km z Courthill do Glasgow i z powrotem. Również on na spowodował pierwszy odnotowany wypadek rowerowy.

Rower The Express - 1892 r. Rower The Express - 1892 r. Rower The Express - 1892 r.

Kolejne zmiany przeprowadził we Francji Pierre Michaux z synem Ernestem. W 1861 po raz pierwszy skonstruowali oni rower z pedałami, napędzającymi bezpośrednio przednie koło, przez mechanizm umieszczony w piaście. Pojazd ten został nazwany przez Francuzów welocyped, a przez Anglików bicykl. Ponieważ nie był wówczas jeszcze znany mechanizm z różnymi przełożeniami, aby móc rozpędzić rower do wyższych prędkości, zwiększono przednie koło, przy jednoczesnym zmniejszeniu tylnego, aby zachować stabilność pojazdu. Spowodowało to znaczne dysproporcje w wyglądzie tych pojazdów.

Rower Imperial - 1896r. Rower Imperial - 1896r. Rower Imperial - 1896r.

Wkrótce Dalsell wpadł na pomysł umieszczenia korb z pedałami w ramie, a napęd na tylne koło był przekazywany przez drążki korbowodowe. Ponoć z powodu podobieństwa owych drążków i ich funkcjonowania do wioseł, Anglicy nazwali taki pojazd „rower”, z ang. row znaczy wiosłować. To pierwsza koncepcja powstania nazwy „rower”. Inną jest ta związana z rewolucyjnym pomysłem  zastosowania łańcucha do napędu. To bardzo istotne ulepszenie wprowadził w 1879 r. Anglik Harry John Lawson. Skonstruował on prawdopodobnie pierwszy rower z napędem na tylne koło, przekazywanym za pomocą łańcucha. Rozmiar kół jednak nie uległ zmianie, wobec czego John Starley skonstruował wehikuł napędzany łańcuchem, jednak posiadający oba koła o takim samym rozmiarze. Ten pojazd zaczął produkować w 1885 roku pod nazwą "Rover", z ang. rover znaczy wędrowiec. Która geneza tego słowa jest prawdziwa? Trudno stwierdzić, możliwe, że obie są prawdziwe, choć bardziej prawdopodobna wydaje się druga wersja. Tak czy owak, raczej pewne jest to, że słowo to trafiło do nas z Anglii.

Rower John Pritzlaff - 1922r. Rower John Pritzlaff - 1922r. Rower John Pritzlaff - 1922r.

Dotychczas rower przechodził głównie modyfikacje napędu, w 1888 roku przyszła kolej na modyfikację ogumienia. Dokonał tego John Dunlop, który skonstruował pneumatyczne ogumienie zamiast pełnych gum. Później przyszła jeszcze pora na zastosowanie w rantach opony drutu, który zmniejszał ryzyko spadnięcia opony z obręczy. Jednak poza tą drobną modyfikacją, opona pneumatyczna przetrwała po dziś dzień, bez jakichś spektakularnych zmian.

Rower John Pritzlaff - 1922r. Rower Elgin - 1935 r. Rower Elgin - 1935 r.

Popularne i długo wręcz niezastąpione torpedo – wolnobiegowa piasta – została wprowadzona przez znaną firmę Fichtel & Sachs w 1900 roku. Piasta typu Torpedo przez zastosowanie sprzęgła jednokierunkowego i sprytne połączenie z nim hamulca bębnowego, była przez długi czas standardem wyposażenia rowerów. Co więcej, do dziś stosuje się to proste i jakże skuteczne rozwiązanie w wielu rowerach miejskich.

Rower Elgin - 1935 r. Rower Elgin - 1935 r. Rower Elgin - 1935 r.

Pierwsza przerzutka powstała w 1902 roku, skonstruowana przez James’a Archer’a oraz Henry’ego Sturmey’a.

Wynalazki te oraz konstrukcja Starley’a spowodowały powstanie roweru w formie, w jakiej jest uważany za prototyp współczesnego. Taki, już bardziej praktyczny pojazd, zaczął zdobywać coraz więcej zwolenników i stał się bardzo popularnym środkiem transportu. Kolejne modyfikacje nie były już tak znaczące i ograniczały się jedynie do ulepszenia mechanizmów, umiejscowienia siodełka, czy kierownicy i zmniejszanie wagi materiałów, aby rower był lżejszy.

Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r.

Rower swoją popularność zawdzięcza głównie swoim wysokim walorom użytkowym. Może służyć zarówno do celów praktycznych, jak i do rozrywki oraz sportu. Poza tym jest to niewątpliwie najbardziej ekologiczny i ekonomiczny pojazd.

Początkowo obręcze kół były drewniane. Ba! Całe rowery były drewniane. Mimo dużej wytrzymałości kół drewnianych, skomplikowany proces produkcji spowodował, że z biegiem czasu zdecydowano się na produkcję stalowych obręczy. Początkowo jednak stal sprawiała duże problemy, związane z odpowiednim zespawaniem obręczy, tak, by nie miały bicia i były okrągłe, a nie owalne. Wkrótce i te problemy przezwyciężono. Ciężkie, stalowe koła na długi okres dominowały w pojazdach dwukołowych. Dopiero w latach 80. wprowadzono aluminiowe obręcze, co było dużym krokiem w zmniejszaniu masy rowerów wyczynowych. Trudno sobie dziś wyobrazić sportowy rower ze stalową ramą, a co dopiero ze stalowymi obręczami.

Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r.

Równie ciekawą historią jest historia roweru górskiego, o której można by napisać oddzielny artykuł, jednak postaramy się to streścić w jednym.

Protoplasta roweru górskiego został opracowany przez Ignaz’a Schwinn’a w 1933 roku. Była to toporna i ciężka konstrukcja, wyposażona w grube opony i płaską kierownicę. Rower Schwinn Excelsior  - bo tak się nazywał – był używany jako rower do przewozu różnych przedmiotów codziennego użytku.

Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Swiss Army Courier - 1941 r.

Jednak dopiero w latach siedemdziesiątych rowery górskie przeżyły swój prawdziwy rozkwit. Gdy wydano zakaz jazdy motocyklami po zboczu góry Mount Tamalpais w Kalifornii, młodzież postanowiła zjeżdżać ze szczytu na rowerach. Mocne Shwinny Excelsior były wwożone na szczyt przez ciężarówkę.

Początkowo było wiele problemów technicznych, związanych z nieprzystosowaniem tych rowerów do takich warunków jazdy. Te problemy, a raczej chęć ich rozwiązywania, zapoczątkowały gwałtowne modyfikacje konstrukcji rowerów. Jednym z problemów było grzanie się hamulca w tylnym kole, co powodowało szybkie zużywanie się całej piasty. Wkrótce wprowadzono do rowerów szereg udoskonaleń m.in. przerzutki, regulowany wspornik podsiodłowy, nowe, lepsze hamulce. Wiele zmian przeprowadzał Gary Fischer – czołowy kolarz przełajowy, uznawany obecnie za ojca kolarstwa górskiego. Poza tym Joe Breeze zmienił geometrię roweru, zmniejszając wagę ramy. Powoli w wyniku metamorfozy „zwykłego” roweru, wyłaniał się obraz roweru typowo górskiego. Pierwszą prawdziwą fabrykę rowerów górskich w 1979 roku założyli Tom Ritchey, Gary Fischer i Charcie Kelly.

Rower Swiss Army Courier - 1941 r. Rower Rochet Piste - 1954r. Rower Rochet Piste - 1954r.

Kolejne ważne wydarzenie dla rowerów górskich to zaprezentowanie przez firmy Shimano i SunTour w 1982 roku kompletne grupy osprzętu do rowerów górskich. Obejmowały one łańcuchy, kasety, korbowody, piasty oraz hamulce. Pozwoliło to na tańszą, prostszą i szybszą produkcję rowerów na masową skalę. W latach osiemdziesiątych rowery MTB (z angielskiego  - mountain biking – kolarstwo górskie) były bardzo popularne, wkrótce takie rowery stały się popularne również w Europie.

Rower Rochet Piste - 1954r. Rower Rochet Piste - 1954r. Rower Rochet Piste - 1954r.

Początki roweru w Polsce sięgają końca XIX wieku, działało wówczas Warszawskie Towarzystwo Cyklistów. Pierwszą produkcję rowerów w Polsce rozpoczęto w 1917 roku w zakładzie F.Zawadzkiego. W zasadzie była to manufaktura, a liczba wytwarzanych rowerów była niewielka – w pierwszym roku złożono bowiem tylko 17 rowerów. W latach trzydziestych produkcja sięgała już 60 sztuk dziennie. Wkrótce powstały dalsze wytwórnie prywatne: Kamińskiego, Lipińskiego, Wahrena i innych. W 1929 roku Państwowa Wytwórnia Uzbrojenia w Warszawie podjęła się produkcji rowerów marki "Łucznik" na skalę przemysłową. Wytwarzano tam do 5000 rowerów miesięcznie, podczas gdy pozostałe wytwórnie prywatne osiągały do 6000 szt, rocznie. W sumie w tym okresie produkowało się ok. 80.000 szt. rocznie.

Dla wielu ciekawostką może być fakt, iż wówczas trzeba było rejestrować rower tak, jak dzisiaj pojazdy silnikowe. Otrzymywało się dowód - służył on za prawo jazdy - oraz tablicę rejestracyjną, którą trzeba było zamontować z tyłu w widocznym miejscu. Podobnie jak dziś, tak i wtedy panował formalny zakaz poruszania się rowerami po chodnikach, oraz pod wpływem alkoholu.

Rower Jack Taylor - 1960 r. Rower Jack Taylor - 1960 r. Rower Jack Taylor - 1960 r.

Po II Wojnie Światowej państwowa produkcja rowerów została wznowiona w oparciu o dotychczasowe prywatne zakłady. Od lat pięćdziesiątych popularne w Polsce były rowery rodzimej produkcji ZZR Romet (ZZR- Zjednoczone Zakłady Rowerowe), później przekształcone w Zakłady Rowerowe Romet . Do dzisiaj na ulicach można spotkać wiele wyrobów tej bydgoskiej fabryki.

Autor: Marian
Zdjęcia: rydjor.com


gieldaklasykow